Moskova, Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemini bir Körfez ülkesine satacağına ilişkin iddialarla ilgili açıklama yaptı.
Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, Ankara’nın ABD’den F-35 savaş uçakları alabilmek için S-400’leri elden çıkaracağına dair haberler hakkında, “Burada söyleyebileceğim tek şey bunun son derece hassas bir konu olduğudur. Ancak bu konuda Türk tarafıyla temasımız oldu ve bu temaslarımızı sürdüreceğiz” dedi.
Hürriyet gazetesi köşe yazarlarından Abdulkadir Selvi, Cuma günkü yazısında “Edindiğim bilgilere göre S400’ler üçüncü ülkeye satıldı. Satış bugün açıklanacak. S400’ler Körfez’deki bir ülkeye gidiyor. Dün son pürüzler üzerinde çalışılıyordu. Gece yarısı son pürüzlerin de giderildiği söylendi. Birleşik Arap Emirlikleri diyen var, Katar’ı işaret eden var. En iyisi resmî açıklamayı beklemek” ifadelerini kullandı.
Türkiye neden S-400 almıştı?
Türkiye, Suriye’de iç savaş çıkmasının ardından, kendi topraklarına düşen füzelerle sivillerin ölmesi üzerine 2012 yılında NATO’dan hava savunma desteği talep etmişti. Bunun üzerine beş ülke Türkiye’ye Patriot ve SAMP-T hava savunma sistemleri göndermişti.
Ancak Türkiye’nin, Suriye’nin kuzeyinde YPG’ye karşı düzenlediği Barış Pınarı ve Fırat Kalkanı harekatları, İspanya hariç diğer ülkelerin hava savunma sistemlerini geri çekmesine neden oldu. Bölgede sadece Adana’da konuşlu bulunan, İspanyollara ait Patriot’lar kalmıştı.
Suriye’de iç savaş devam ederken bir yandan kendi kalıcı hava savunma sistemlerine sahip olmak isteyen Türkiye, 2013’te bu yönde bir ihale açmış ve söz konusu ihaleyi Çin’in CPMIEC şirketi kazanmıştı. Anlaşmaya göre bu firma Türkiye’ye FD-2000 hava savunma sistemleri satacaktı. Ancak CPMIEC’in ABD’nin yaptırım listesinde olması nedeniyle bu anlaşma iptal edildi ve Aralık 2017’de Rusya ile, toplam maliyeti 2,5 milyar dolar olan S-400’lerin alımı için anlaşma yapıldı.
Türkiye, başlangıçta proje ortağı olduğu beşinci nesil savaş uçağı F-35’leri, Türk Hava Kuvvetleri envanterine dahil etmek istiyorFotoğraf: Wojtek Radwanski/AFP
ABD ve NATO’nun itirazı
12 Temmuz 2019’da S-400’lerin ilk parçaları Türkiye’ye geldi. Ancak ABD ve NATO, S-400’lerin NATO’nun mevcut hava savunma ve radar sistemleri ile entegre edilemeyeceğine dikkat çekerek ve S-400’ler ile F-35 savaş uçaklarının birlikte kullanılması durumunda, Rusya’nın F-35’lere ait hassas bilgilere erişebileceğini vurgulayarak Türkiye’yi bu sistemi kullanmaması konusunda uyardı.
Ankara’nın S-400’ler konusunda geri adım atmaması üzerine Washington Türkiye’yi, 17 Temmuz 2019’da F-35 programından çıkardığını duyurdu.
Bu bağlamda Türkiye’ye teslim edilmesi planlanan iki F-35 uçağı ABD’de tutuldu. Türk pilotların F-35’leri kullanmak için aldığı eğitimler Temmuz ayında sonlandırıldı. Türkiye’nin toplam 100 uçaklık siparişi de iptal edildi.
Washington ayrıca “ABD’nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” (CAATSA) kapsamında Türkiye’ye yaptırım uygulama kararı aldı ve bu karar 2020 yılının Aralık ayında ABD Kongresi’nde kabul edildi. Yaptırımlar Nisan 2021’de devreye girdi.
O günden bu yana ABD ile Türkiye arasında, Türkiye’nin yeniden F-35 programına dahil edilmesi için görüşmeler sürüyor. Son olarak Ankara’da yapılan NATO liderler zirvesi öncesinde ABD Başkanı Donald Trump, “Türkiye’ye bir hediye ile gideceğini” belirtmiş ve bu Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ve Türkiye’ye savaş uçağı motoru ve F-35 satışı olarak yorumlanmıştı.
Trump Ankara’da konuyla ilgili sorulara da, “Ben dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyorum” diyerek yanıt vermiş ve F-35 satışı konusunda da olumlu ifadeler kullanmıştı.
Reuters,AFP,DW / ET,BK
